ELİF EVRENSEL
Girne açıklarında su alarak alabora olan FİLOJET yolcu gemisinin batış nedeni henüz netleşmedi. İlk açıklamalarda olumsuz hava koşulları öne çıksa da uzakyol kaptanları, kazanın teknik boyutunun, geminin yapısal tipi ve kaza anındaki manevraları da dahil olmak üzere çok daha geniş bir çerçevede incelenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Hava, Deniz Koşulları ve Katamaran Yapısı
40 metre uzunluğunda ve 10,4 metre genişliğindeki FİLOJET (IMO: 8962034), 30 knot ve üzeri rüzgârlardan hızla etkilenebilecek bir yapıya sahip. Ancak kaza saatine ait geriye dönük Windy verileri, rüzgâr hızının 17-20 knot civarında olduğunu gösteriyor. Bu durum kazanın sadece sert rüzgârla açıklanamayacağını ortaya koymaktadır.
Uzmanlar, dışarıda ciddi boyutta "swell" (uzun periyotlu dalga) hareketleri olduğunu belirtiyor. FİLOJET’in katamaran tipi bir yolcu teknesi olması bu noktada kritik bir önem taşıyor; çünkü katamaranlar yapıları gereği dalgalı havalarda seyre çok uygun değildir. Bu tip gemilerin dalgaya fazla baş vurmasından dolayı yapısal hasar alma olasılığı oldukça yüksektir.
Kaza Anındaki Dönüş Manevrası ve "Borda Verme" Riski
Uzakyol kaptanının üzerinde durduğu en büyük risklerden biri, geminin geri dönme hamlesidir. Eğer gemi dalgalı havada ve yoğun sival (swell) altında dönmeye çalıştıysa, teknenin dalgaya borda vermesi (yan dönmesi) neticesinde oluşan ani moment gemiyi doğrudan yatırmış ve tumba olmasına (alabora olmasına) yol açmış olabilir.
Teknik İhtimaller ve Stabilite Sorunları
Gemi içindeki suyun kontrolsüz hareketi "serbest yüzey etkisi" (free surface effect) yaratarak geminin metasentrik yüksekliğini (GM) düşürür ve doğrultma kabiliyetini zayıflatır. Manevra risklerinin yanı sıra geminin su almasına yol açabilecek temel teknik ihtimaller şunlardır:
Gövde ve Balast Hasarı: Katamaran çift gövdeli bir yapıya sahip olduğundan, balast tanklarında veya karinadaki lokal bir hasar nedeniyle tek taraflı su dolması batışı ve yalpalamayı hızlandırmış olabilir.
Makine Dairesi Kaçakları: Deniz suyunun içeri alındığı kinistin bağlantılarındaki bir kaçak, makine dairesinin hızla su dolmasına yol açabilir.
Sızdırmazlık Zafiyeti: Baş veya kıç taraftaki su geçirmez kapakların kilitlenmemesi ya da bağlantı arızaları dalgalarla birlikte su girişini başlatmış olabilir.
Tersane ve Geçmiş Denetim Kayıtları
2000 yapımı geminin yaşı ilerlediği için gövde saclarındaki korozyon ve incelme oranları kritik önem taşıyor. Bu doğrultuda şu soruların yanıtlanması gerekiyor:
Son tersane bakımında katamaran gövdenin sac kalınlık ölçümleri, karina, balast tankları ve kinistin sistemleri nasıl raporlandı?
Son sörvey hangi klas kuruluşu tarafından yapıldı ve tespit edilen eksikliklerin giderildiği belgelendi mi?
Olay günü geminin denize elverişlilik belgeleri ile 259 yolcu ve 8 mürettebat için yeterli can kurtarma donanımı mevcut muymuş?
Mürettebat ve Sefer Veri Kaydedicisi (VDR)
Soruşturmanın bir diğer ayağını ise operasyonel süreçler oluşturuyor. Personel sayısının mevzuata uygunluğu, kaptanın tecrübesi ve acil durum kararları mercek altına alınmalıdır. Gemi emniyetli şekilde donatılmış olsa bile, ilk su alma bilgisinin ardından köprüüstünde hangi prosedürlerin uygulandığı ve dönüş manevrasına hangi şartlarda karar verildiği incelenmelidir. Eğer kurtarılabilir durumdaysa Sefer Veri Kaydedicisi (VDR) kayıtları; su almanın fark edildiği anı, verilen ilk alarmı, kaptanın dönüş manevrasına başladığı açıyı ve geminin yatma sürecini dakika dakika aydınlatacaktır.
Sonuç olarak, katamaran tipi bir yolcu gemisinin kısa sürede su alarak dengesini kaybetmesi sadece genel hava koşullarına bağlanamaz. Kesin neden; manevra detayları, batık incelemesi, sörvey sertifikaları, tersane geçmişi, personel ifadeleri ve VDR verilerinin birlikte değerlendirildiği resmi kaza soruşturmasıyla ortaya çıkacaktır.
Bilgilendirme Notu: Bu metin resmi bir teknik rapor değildir. İçerikteki değerlendirmeler, olayla ilgili mevcut veriler üzerinden bir uzakyol kaptanının paylaştığı teknik ihtimallere, geminin katamaran yapısal özelliklerine ve VesselFinder açık kaynak verilerine dayanmaktadır.
