Demografik kırılma ve kimlik erozyonu

Yolunuz bir gün Lefkoşa’nın Kaymaklı mahallesine düşerse ve mahalle kahvesinde oturup yaş almış bir Kıbrıslı Türk ile sohbet ederseniz şayet, siyasi demeçlerde duyduğunuz adaya benzemeyen bambaşka bir ada ile karşılaşırsınız. O size federasyonu, iki devletli çözümü ya da Maraş’ın statüsünü anlatmaz. Mahallesinde fırının kaç kez el değiştirdiğini, komşusunun Londra’ya taşınan torununu, sabah sokakta karşılaştığı insanların selamına artık neden aynı şiveyle karşılık alamadığını anlatır.

Siyasette Statü Tartışmaları, Sokakta Değişen Hayat

Siyasetçiler ekranlarda "statü" kavgası verirken, sokakta hayatın ritmi baş döndürücü bir hızla değişiyor. Lefkoşa’dan sonra Girne’ye doğru gittiğinizde örneğin yan yana dizilen devasa şantiyeler, yabancı dillerde hazırlanan emlak tabelaları, adanın o eski, yavaş ve kendine has havasını yutup geçen bir inşaat furyasını görürsünüz.

Ekonominin çarkları belki betonla dönüyor; fakat o betonun altında çok şey ezilip kalıyor.

Yıllardır adanın yetiştirdiği eğitimli, pırıl pırıl gençler birer birer valizini topluyor. İngiltere’ye, Avrupa’ya, nereye olursa beyin göçü yapıyorlar... Adada kendilerine bir gelecek göremedikleri için değil sadece, adanın tanıdıkları o yer olmaktan çıkmasından da biraz. Onlar giderken, açılan boşluğu çeşitli ülkelerden gelen yoğun iş gücü, sermaye ve yeni yerleşimciler dolduruyor.

Vatandaşlık politikalarının şeffaflığı ve demografik etkileri konusunda toplumda ciddi soru işaretleri bulunması da cabası. Adanın nüfusuna ilişkin belirsizlik demografik değişimin boyutlarını görünmez kılıyor.

Sessiz Yabancılaşma ve Kültürel Hafıza

İşin doğrusu, yaşananları sadece rakamlardan ibaret bir göç meselesine indirgemek büyük bir körlük olur. Ortada sessiz ama derin bir yabancılaşma var. İnsan doğup büyüdüğü sokakta, kahve içtiği mekânda kendini azınlıkta hissetmeye başladığında diplomatik masadaki maddelerin pek bir hükmü kalmıyor.

Kıbrıs'ta kimlik meselesini yalnızca nüfusun kaç kişiden oluştuğuna indirgemek de eksik bir okuma olur. Çünkü Kıbrıslı Türk kimliği, yalnızca bir nüfus grubunun adı değil; adanın tarihinden, gündelik yaşamından, dilinden, siyasi deneyimlerinden ve kendine özgü toplumsal hafızasından beslenen bir aidiyet biçimidir. Bu kimliğin geleceği, yalnızca kaç kişinin Adada yaşadığıyla değil, adanın kendi kültürel ve toplumsal karakterini ne ölçüde koruyabildiğiyle de ilgilidir.

Kim Kıbrıslı?

Bu tablonun ortasında şu soruyu da sormak gerekiyor: Kim Kıbrıslı?

Nüfus kâğıdında yazanlar mı, yoksa bu adanın ruhunu, dilini ve hafızasını bugüne taşıyanlar mı?

Geleneksel Kıbrıslı Türk kimliği, günlük hayatın içinde hiç olmadığı kadar sıkışmış durumda. Bu sıkışmışlığın en somut izi ise dilde, yani sokaktaki konuşma biçiminde görülüyor. Çünkü bir şive, yalnızca kelimelerin farklı telaffuz edilmesi değildir. İçinde bir toplumun mizahı, geçmişi, yaşanmışlıkları ve dünyayı algılama biçimi saklıdır. Kıbrıslı Türklerin kendilerine özgü konuşma dili de bu kültürel hafızanın en görünür parçalarından biridir.

Sokaktaki kültürel kimlik ve yabancılaşma özelindeki gerilim diplomatik krizlerden daha gerçek.

Kıbrıs meselesinin ana sorunun adanın kılcal damarlarında yaşandığını rahatlıkla görebiliriz.

Toplumun hafızası, dili, şivesi, sokak aralarındaki o tanıdık esnaf selamı kaybolduğunda, geriye ne kalır ki?

Geçenlerde Kıbrıslı bir arkadaşla konuşurken adaya ailesini ziyarete gittiğinde çocukluğunun geçtiği mahallede artık tanıdık tek bir yüz bulamamış. "Yabancı bir ülkeye tatile gitmiş gibi hissettim," dedi. Cümle bu kadar. Ne bir eksik ne bir fazla. Bu yanıt bile aslında bu yazıyı ve durumu özetliyor.

Geleceği masalarda ararken, bugünü kaçırıyoruz. Ve galiba en acısı da bu: İnsan kendi evinde konuk gibi hissetmeye başladığında, anahtarın kimde olduğunun çok da bir önemi kalmıyor.

Burada asıl sorulması gereken, adaya kimin geldiğinden çok, adanın geleceğinin kimler tarafından ve hangi ortak akılla şekillendirildiğidir. Nüfus politikaları, vatandaşlık uygulamaları, konut piyasası ve ekonomik büyüme; toplumun uzun vadeli çıkarlarını gözeten şeffaf bir planlamayla ele alınmadığında, demografik değişim toplumsal bir kırılmaya dönüşebilir. Kıbrıslı Türklerin kendi gelecekleri hakkında söz sahibi olabilmesi, yalnızca siyasi bir talep değil, kültürel varlıklarını sürdürebilmelerinin de temel koşullarından biridir.

Seçimler ve Beklentiler

Aralık ayında KKTC’de Meclis seçimleri var. Seçim sandıkları kurulacak, öncesinde vaatler eski seçimlerde olduğu gibi havada uçuşacak, Televizyon ekranlarındaki tartışma programları ise statü tartışmalarıyla dolup taşacak.

Dilerim bu seçimler, her zamanki boş vaatlerin üzerini örtmekle kalmaz, gerçek dertlere çare arayan bir dönemin kapısını aralar.

Masadaki liderler devletin statüsünü tartışmayı sürdürsün ki elbette bu tartışma gerekli. Ancak sokaktaki Kıbrıslı Türk, kendi yurdunda azınlığa düşme endişesiyle baş başa.

Çünkü bir toplumun geleceği, yalnızca sınırlarının ve siyasi statüsünün korunmasıyla değil, kendi kültürünü, hafızasını ve yaşam biçimini gelecek kuşaklara aktarabilmesiyle de ölçülür.

Bugünü kaçırmaya devam edersek, yarın o masada neyi pazarlık ettiğimizin pek bir hükmü kalmayacak.