banner583
banner661

Gıda takviyeleri


Prof. Dr. Barlas Aytaçoğlu

Prof. Dr. Barlas Aytaçoğlu

Okunma 08 Ekim 2021, 15:52

Değerli okurlar,
 
Uzun zamandır bana sorulan bir konuyu yazmak için fırsat kolluyordum, kısmet bugüneymiş. Gıda takviyeleri özellikle yaş alan hastalarımın sordukları önemli bir soru. Diğer taraftan gıda takviyeleri üreticileri milyarlarca dolarlık büyük bir sanayiyi temsil ediyorlar. Her tarafta bilhassa internette gıda takviyeleri ile ilgili muazzam bir bilgi kirliliği söz konusu. Daha da önemlisi bu takviyeler ilaç olmadıklarından ilaçlar gibi sıkı olarak denetlenemiyorlar da. Böylelikle reklam ve tüketim arasındaki dengeyi belirleyecek tek denetim bilgi olacaktır. Gelin bu konuyu yine bilimsel veriler ışığında gözden geçirelim.
 
Gıda Takviyesi nedir?
Gıda takviyeleri vitaminler, mineraller, şifalı bitkiler, amino asitler ve enzimler gibi bileşenleri içerir. Tabletler, kapsüller, yumuşak jeller, jelkaplar, tozlar ve sıvılar gibi formlarda pazarlanmaktadırlar. Anlaşılacağı üzere gıda takviyeleri aslında bizim yediğimiz yemekler dışında özel maddeler değiller ve hepsini yemeklerle birlikte almamız mümkün. Ancak bunlar özellikle daha konsantre halde belli hedefler gözetilerek üretilen maddelerdir.
 
Bazı gıda takviyeleri iyi anlaşılmış ve oturmuş olsa da diğerlerinin daha fazla araştırmaya ihtiyacı vardır. Bu nedenle yapılan bilimsel çalışmalar devam etmekte tüm gıda takviyeleri için kesin sonuçlar her zaman ortaya konamamaktadır. Yapılan araştırmalar, gıdalardan alınan besinlerin daha düşük ölüm riskleri ile bağlantılı olabileceğini, bazı takviyelerin aşırı alımının ise tam tersi bir etkiye sahip olabileceğini ortaya koymuşlardır.
 
Gıda takviyelerini almak, toplam besin alımı seviyesinin artmasına neden olur. Bu durum istenmedik sonuçları da birlikte getirebilir. Takviye alıp almama konusunda karar vermeden önce sağlık hizmeti aldığınız doktorunuza mutlaka danışmak çok önemlidir. Doktorlar, insanların gıdalardan ve takviyelerden alacakları besinler arasında bir denge kurmasına yardımcı olabilirler.
 
İlaçların aksine, takviyelerin hastalıkları tedavi etme, teşhis etme, önleme veya iyileştirme amacıyla pazarlanmasına izin verilmez ve verilmemelidir. Bu, takviyelerin "yüksek kolesterolü düşürür" veya "kalp hastalığını tedavi eder" gibi hastalık tedavisi iddialarında bulunmaması gerektiği anlamına gelir. Bunun gibi iddialar, gıda takviyeleri için meşru olarak yapılamaz, yapılmamalıdır. Bu nedenle gıda takviyeleri asla ilaç olarak değerlendirilmemelidirler ve ilaç gibi ya da ilaç yerine tüketilmemelidirler.
 
Gıda Takviyelerinin İçerikleri:
Birçok takviye, güçlü biyolojik etkilere sahip olabilecek aktif bileşenler de içerirler. Bu nedenle aşağıdaki eylemlerden herhangi biri zararlı ve hatta yaşamı tehdit edici olabilir: takviyeleri birleştirmek, takviyeleri ilaçlarla karıştırmak veya bazı takviyeleri, özellikle A vitamini, D vitamini ve demiri çok fazla almak. Bazı takviyelerin ameliyat öncesi, ameliyat sırasında ve sonrasında istenmeyen etkileri de olabilir. Bu nedenle, aldığınız takviyeler hakkında eczacınız da dahil olmak üzere sağlık uzmanınızı bilgilendirdiğinizden her zaman emin olun.
 
Gıda takviyeleri olarak satılan ürünler, aktif bileşenleri nedeniyle; porsiyon başına miktarı (doz) ve ayrıca dolgu maddeleri, bağlayıcılar ve tatlandırıcılar gibi diğer bileşenlerini de listeleyen bir Ek Bilgiler etiketi ile birlikte gelmelidir. Üretici porsiyon boyutunu mutlaka önermeli, ancak sağlık hizmeti aldığınız hekiminiz farklı bir miktarın sizin için daha uygun olup olmadığına karar vermelidir.
 
Etkinlik:
Besleyici çeşitlilikte yiyecekler yemiyorsanız veya yiyemiyorsanız, bazı gıda takviyeleri yeterli miktarda temel besin almanıza yardımcı olabilir. Bununla birlikte, takviyeler, sağlıklı bir beslenme için önemli olan çeşitli gıdaların yerini alamaz. Dolayısıyla sağlıklı ve doğal beslenme aslında birinci hedef olmalı gıda takviyeleri bu alımların bozulduğu durumlarda kullanılmak üzere bekletilmelidir. Özellikle yaşın ilerlemesiyle gelişebilecek barsaklardan emilim bozuklukları, önemli ve ağır geçen hastalıklar sonrası ya da bilhassa nekâhatın uzun sürdüğü ağır ameliyatlardan sonra (özellikle barsakları içeren) bu takviyelerin yararlı olacaklarına dair bilgiler mevcuttur.
 
2018 yılında yapılan bir çalışmada* multivitaminler, D vitamini, kalsiyum ve C vitamini, kardiyovasküler hastalık veya erken ölümün önlenmesinde hiçbir avantaj veya ek risk göstermedi buna rağmen tek başına folik asit ve folik asitli B vitaminleri kalp hastalığı riskini azaltabilir olarak bulundu.
 
Friedman School of Nutrition Science and Policy’den Dr. Fang Fang Zang (Ph.D.) yaptıkları araştırmada** gıda takviyelerinin aşırı ve kontrolsüz kullanımının kansere dahi yol açabileceğini ifade etmektedir. Gıda takviyelerinin tüm ölümler ile ilgilerine bakıldığında ise şu sonuçlar bulunmuş:
-A vitamini, K vitamini, çinko ve magnezyumun takviyelerden değil de gıdalardan alımı daha düşük ölüm riskiyle bağlantılıydı.
-A vitamini, K vitamini ve çinkonun- takviyelerden değil de gıdalardan yeterli miktarda alınması,               kardiyovasküler hastalıktan ölüm riskinin daha düşük olması ile ilişkilendirildi.
-Takviyelerden aşırı kalsiyum alımı (günde en az 1.000 miligram), kanserden ölüm riskinin artmasıyla          ilişkilendirildi.
 
Değerli okurlar, görüldüğü üzere gıda takviyeleri genel olarak incelendiğinde bunların mucizeler yaratamayacakları, pazarlama stratejileri olarak neonlarla önümüze sürülen takviyelerin ancak uygun şekilde kullanılmaları halinde bizlere faydalı olabilecekleri bilimsel temellere dayanarak ortaya konulmaktadır. İhtiyaç duyan kişilere, ihtiyacı kadar doğru takviye yarar sağlayabileceği gibi gereksiz hallerde ve uygun olmayacak dozlarda kullanımlarının bırakın yararı zararlı dahi olabilecekleri görülmektedir.
 
Sağlıklı günler diliyorum.
 
Panikle daha kötü oluruz, bilgiyle ve uygulamayla güçleniriz.
Referanslar:
* https://doi.org/10.1016/j.jacc.2018.04.020
** https://doi.org/10.7326/M18-2478
 
Yazının hazırlanmasında, FDA, Medical News Today, National Institues of Health sayfalarından yararlanılmıştır.
 
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.