banner762
banner815
banner797

19 MAYIS 1919’DA ATATÜRK’ÜN SAMSUN’A ÇIKIŞI VE TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NİN KURULUŞUNA GİDEN YOL (3)


Metin FAHRİOĞLU

Metin FAHRİOĞLU

Okunma 21 Mayıs 2022, 14:49

19 Mayıs 1919 tarihi Türk İstiklal Harbi’nin hukuken ve siyaseten ve de bir anlamda fiilen başladığı bir tarihtir. 19 Mayıs 1919, Türk Milletinin kendi istiklalini kurtarmak yönünde kendi azim ve kararını ortaya koyduğu bir tarihtir.
Mustafa Kemal Paşa ve dava arkadaşlarının Samsun’a ayak basmalarının ardından Anadolu’da Kuva-yı Milliye derlenip toparlanacak ve hakimiyet-i Milliye’nin idamesi için mücadeleye başlanacaktı. Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkmadan önce tasarladığı veçhile yıkılan bir imparatorluktan yepyeni ve milli bir Türk devleti hayat bulacaktı. Bu itibarla 19 Mayıs 1919 tarihinin, Türk tarihindeki yeri bir başkadır.
Atatürk, Samsun’a ayak bastığı andan itibaren, Anadolu’da tek idare, tek devlet, tek egemenlik, tek kumandan, tek meclis ve tek millet fikirlerinden hareket ederek, her alanda gerçek milli egemenlik ilkesini uygulamaya çalışmıştır.  Dolayısıyla, Türkiye’de Milli Egemenlik ilkesinin temellerinin 19 Mayıs 1919’da  atıldığı söylenebilir.
9. Ordu Müfettişi göreviyle Samsun’a gönderilen Mustafa Kemal Paşa, burada Rum çetelerinin sebep olduğu asayişsizlikleri gidermek hususunda  yerel yetkililerle görüşmüştü. Anadolu’daki kumandanlıklar ve Valilerle haberleşen Mustafa Kemal Paşa, onları Milli Mücadele etrafında toplamaya çalışmıştır.  Mustafa Kemal Paşa’nın planı, Milli Mücadele için birlik ve beraberliğin sağlanması ve teşkilatlanmanın tamamlanmasıydı. İstanbul’a gönderdiği telgrafında Mustafa Kemal Paşa, İngilizlerin Samsun’u mahalli idarecilere haber vermeden işgal ettiğini, bu durumun devletin nüfuzunu sekteye  uğrattığını, İngilizlerin Rumlarla işbirliği içinde olduğunu bildirmekteydi.. Kaynak: https://dergipark.org.tr./pub/cedrus/İssue/49591/637790
Samsun’u güvenli bir yer olarak görmeyen  ve 25 Mayıs 1919’da Havza’ya geçen Mustafa Kemal Paşa  Havza’da Milli mücadeleyi örgütlemek için uygun bir ortam bulur. Nitekim ilk Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Havza’da kurulur ve ilk miting de Havza’da gerçekleşir. Mustafa Kemal Paşa’nın talimatı ile gerçekleştirilen mitingte, İzmir’in Yunanlılar tarafından  işgali protesto edilir veilk genelge  Havza’da yayınlanır.28 Mayıs 1919’da yayınlanan Havza Genelgesi, tüm Valiliklere, Kolordu Komutanlıklarına ve bağımsız  mutasarrıflıklara gönderilir.
Havza Genelgesinin, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıktıktan sonra ilk resmi tepkisi olması nedeniyle tarihte  önemli bir yeri vardır. 25 Mayıs-13 Haziran 1919 tarihleri arasında 18 gün boyunca Havza’da kalan Mustafa Kemal Paşa’nın bir sonraki durağı Amasya olacaktı.
Mustafa Kemal’in Samsun’a ayak basmasından Samsun’daki  İngiliz yetkililer rahatsız olmuşlardı. Nitekim,  6 Haziran 1919’da Karadeniz’deki İngiliz Deniz Kuvvetleri Komutanı General Milne, Mustafa Kemal’in faaliyetleri hakkında Osmanlı Harbiye Nezareti’ne şikayette bulunarak  Mustafa Kemal’in geri çağrılmasını talep etmiştir.
Yine Amiral Calthorpe de birkaç gün sonra ayni anlamda teşebbüste bulunur. Harbiye Nezareti’nce bu talebe boyun eğilir ve  9. Ordu Müfettişliği görevinden alınan Mustafa Kemal’e en kısa zamanda İstanbul’a dönmesi emredilir. Mustafa Kemal’in İstanbul’dan azledildiğine dair telgraf yola çıktığı anda, o da Harbiye Nezareti’ne ve Sultan’a sadece Müfettişlik görevinden değil, ayni zamanda ordudan da istifa ettiğini bildirir..
..Mustafa Kemal artıksade bir vatandaştır ve de elinde hiç bir güç yoktur. Ancak o, mücadele edeceği milletleri ve birlikte yürüyeceği büyük Türk Milletini çok iyi tanıyordu.. “Ben 1919 senesi Mayısı içinde Samsun’a çıktığım gün elimde hiçbir kuvvet yoktu. Yalnız büyük Türk milletinin asaletinden doğan ve benim vicdanımı dolduran yüksek ve manevi bir kuvvet vardı. İşte bu ulusal kuvvete, bu Türk milletine güvenerek yola çıktım.” Sözleriyle  ifade edecekti. Kaynak: Doç. Dr. Mustafa Turan, Milli Mücadele’nin başlaması: 19 Mayıs 1919,dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_eğitim_Dergisi/medenidergi/7.htm
Mustafa Kemal Paşa’nın “Kurtuluş Mücadelesi” Amasya’da halkın desteğini alarak bir ihtilale dönüşürken 22 Haziran 1919’da yayınlanan Amasya Genelgesi’nde ilk defa yönetim şeklini değiştirme fikri vardır, ilk defa milli egemenlik anlayışı vardır. Amasya Genelgesi, Türk Kurtuluş Savaşı’nın ilk siyasi belgesidir. Amasya Genelgesiyle ilk defa millet egemenliğine dayanan yönetimden bahsediliyordu.  Amasya Genelgesiyle  ilk kez İstanbul Hükümetinin görevini yerine getiremediğinden bahsediliyordu. Amasya Genelgesiyle Erzurum ve Sivas  Kongrelerinin toplanmasına karar verilmiştir.
Amasya Genelgesinin yayınlanmasından sonra İstanbul Hükümeti , Mustafa Kemal Paşa’nın çalışmalarını durdurmaya çalıştı. Bunda başarılı olamayınca Mustafa Kemal’in resmi görevine son verdi. O da ayni gün resmi görevinden ve askerlikten istifa etti. Kaynak: https//bilgiyelpazesi.com/eğitim ogretim/konu anlatimli tarihdersi ile-ilgilikonuanlatimlar/tc tarihi konu anlatim/amasya genelgesi
23 Temmuz-07 Ağustos 1919 tarihleri arasında gerçekleşen Erzurum Kongresi’nde alınan kararlar arasında; “Kuva-yıMilliyeyiAmil ve İdare-i Hakim Kılmak Esastır” ibaresinin bulunması, bütün bu çalışmaların Türkiye’de Milli Egemenliği gerçekleştirmek esasına dayandığı açıktır.
23 Temmuz-7Ağustos 1919 tarihleri arasında gerçekleşen  Erzurum Kongresi’ne işgal bölgesindeki 5 Doğu ili Trabzon’dan 17, Sivas’tan 10, Bitlis’ten 3 ve Van’dan 2 ve Erzurum’dan 24 olmak üzere 56 delege  katılmış olup Kongre başkanlığını Mustafa Kemal Paşa gerçekleştirmiştir.
4-11 Eylül 1919 Sivas Kongresinde  de, Erzurum Kongresi’nde alınan  kararlar genişletilerek onaylanırken “Kuvay-ı Milliye’yi  Tek Kuvvet Tanımak ve Milli İradeyi Hakim Kılmak Esastır” deniliyordu.
Sivas Kongresi sonrası yayınlanan beyannamede “İstiklalimizin temini için Kuva-yıMilliye’yiAmil ve Milli İradeyi hakim kılmak esastır” denilerek Erzurum Kongresi’nde bu konuda alınan kararın aynen tekrarlanması, şüphesiz Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konudaki kararlılığının bir göstergesi olmuştur.  Bu çerçevede, Atatürk’ün Sivas’ta çıkarttığı gazetenin adının İrade-i Milliye ve Ankara’da çıkarttığı gazetenin adının da, Hakimiyet-i Milliye olması tesadüf  değildir.Kaynak: Yrd. Doçent Dr. Behçet Kemal  Yeşilbursa, Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı ve Türkiye’de Milli Egemenlik İlkesinin Gerçekleşmesi.
Sonuç itibarıyla; 27 Aralık 1919’da Ankara’ya ulaşan Mustafa Kemal Paşa bütün yörelerden gelen halkın temsilcileri 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni açar ve de  yeni bir Türk Devleti kurulurken,  bütün dünyaya  karşı yayınlamış olduğu beyanname ile “Egemenliğin Kayıtsız ŞartsızTürk Milletine Ait olduğunu” ve “Büyük Millet Meclisi’nin üzerinde hiçbir makam bulunmadığını” ilan ederken  ayni gün Meclis, Mustafa Kemal Paşa’yı Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı olarak seçiyor ve de Atamızın önderliğinde Türk İstiklal Savaşı başlıyordu.. DEVAM EDECEK..
 
 
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.