banner411
banner69
banner460

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK VE 19 MAYIS 1919’A GİDEN YOL (12)


Metin FAHRİOĞLU

Metin FAHRİOĞLU

Okunma 31 Mayıs 2020, 12:22

30 Ekim 1918 Mondoros Mütarekesi’nin ülkenin üzerine karabasan gibi çöktüğü bir dönemde, 16 Mayıs’ta “Bandırma Vapuru” ile “Milli Mücadele” için yola çıkan  Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, 19 Mayıs 1919’da ayak bastığı Samsun, günümüzde bir milletin kaderini değiştiren tarihi olayda ilk adımın atıldığı yer  olmanın gururunu yaşamaktadır.

19 Mayıs 1919 tarihi, Türk İstiklal Harbi’nin hukuken, siyaseten ve bir anlamda fiilen başladığı tarihtir.  19 Mayıs 1919 tarihi, Milletin kendi istiklalini kurtarmak yönünde kendi azim ve  kararını ortaya koyduğu bir tarihtir.  Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışından sonra  Anadolu’da Kuva-yı Milliye derlenip toparlanacak ve  hakimiyeti-i Milliye’nin idamesi için mücadeleye başlanacaktı..

19 Mayıs 1919, Milli Mücadelenin  Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde başladığı bir gündür. 19 Mayıs 1919, Türk Milletinin emperyalist devletlerin işgalini sonlandırmak için “Kuvay-ı Milliye” ile harekete geçtiği yeni bir Türk  Devletinin, Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerinin atıldığı bir gündür..

Mustafa Kemal Paşa bir müddet istirahat ettikten sonra  , Belediye binasına  geçerek Belediye Meclisi üyeleri ile  memleketin asayişi ve müdafaasına  dair konuları görüştü. Mustafa Kemal Paşa; Sivas, Van, Erzurum, Trabzon, Ankara, Kastamonu Mamurretülaziz (Elazığ) , Diyarbakır  Valilikleri , Erzincan  Müstakil Mutasarrıflığı , Erzurum’daki 15. Kolordu ve Ankara’daki 20. Kolordu Kumandanlıklarından sorumlulukları  dahilindeki bölgenin asayişi ile  ilgili hazırlanacak raporun en kısa  zamanda  göndermelerini tel emriyle istedi.   Telgraftan da  anlaşılacağı üzere Mustafa Kemal Paşa’nın  ilk faaliyetleri Samsun ve çevresindeki asayiş proplemleri  ile ilgili önlemler almak oldu. Bu çerçevede önce  Samsun ve çevresindeki Rum çetelerinin Müslüman halka  yönelik tecavüzlerine karşı  mutasarrıfın gerekli önlemleri almadığı gerekçesiyle  daha önceden Dahiliye Müsteşarlığı görevinde bulunmuş olan Hamdi Bey’in Samsun Müsteşarlığı görevine getirilmesini Hükümete teklif etmiştir. Atama işlemlerinin tamamlanmasına kadar da geçici kaydıyla  3. Kolordu Komutanı  Albay Refet (Bele) Beyi vekilliğine atamıştır. Kaynak: https://.samsun2019.com.tr/icerik/78/ataturkun/-samsun-gunleri/

19 Mayıs 1919’da  Samsun’a  Tütün İskelesi’nden çıkan Mustafa Kemal görevinin gereklerini yerine  getirmeye koyulmuş ve bazı  incelemelerde bulunmuştur.   Bu incelemeler sonucunda Rum çetelerinin Müslüman halka saldırdığı, yerel  yöneticilerinse dış devletlerin de duruma karışmasıyla bu olaylara müdahale  edemediği   kanısına varmıştır.  Bunun üzerine  Canik mutasarrıfını görevden alarak yenisini atamış ve bölgede oluşan  karışıklıklara yabancı askerlere aldırmaksızın doğrudan  müdahale etmesini emretmiştir. Kaynak:   https://www.haberturk.com/haber/haber/948737-mustafa-kemal-ataturk-samsuna-gitmek-icin-yola-cikti

9. Ordu Müfettişi göreviyle Samsun’a gönderilen Mustafa Kemal Paşa, burada  Rum çetelerinin sebep olduğu asayişsizlikleri gidermek hususunda yerel yetkililerle görüşerek tedbirler alınması yoluna gidilmiştir.

 Anadolu’daki kumandanlıklar ve  Valilerle  haberleşen ve  onları Milli Mücadele etrafında toplamaya çalışan   Mustafa Kemal Paşa’nın planı, Milli Mücadele için birlik ve beraberliğin sağlanması  ve  teşkilatlanmanın  tamamlanmasıydı. Mustafa Kemal Paşa,  İstanbul’a gönderdiği telgrafında  İngilizlerin Samsun’u   mahalli idarecilere haber vermeden  işgal ettiğini, bu durumun devletin nüfuzunu sekteye uğrattığını, İngilizlerin Rumlarla işbirliği  içinde olduğunu bildirmekteydi..

Samsun’da kalmayı stratejik olarak tehlikeli bulan Mustafa Kemal Paşa,  İngilizleri  şüphelendirmemek için böbrek sancılarının arttığını ve Havza’nın Kaplıcalarının kendisine iyi geleceğini belirterek arkadaşlarıyla birlikte  25 Mayıs’ta Havza’ya doğru yola  çıkar. 

Mustafa Kemal Paşa, Havza’da  Mesudiye  Oteli’nde, beraberindekiler ise Ali Osman Ağa’nın   konağında ağırlanır..Mustafa Kemal Paşa’nın  Havza İlçesinde 25 Mayıs-13 Haziran 1919 tarihleri arasında  karargah olarak kullandığı ve  Milli Mücadelenin ilk karargahı sayılan ev günümüzde “Havza Atatürk Evi”  olarak tarihin izlerini yansıtmaya devam etmektedir..

Atatürk, Havza’da Milli Mücadeleyiörgütlemek için  uygun ortamı bulur. İlk Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Havza’da kurulur. Teşkilat ilk toplantısını “Taş Mektep” yani şimdiki Merkez İlköğretim Okulunda  yapar. İlk miting Havza’da yapılır. Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla gerçekleştirilen mitingde, İzmir’in işgali protesto edilir. İlk genelge yine Havza’da yayınlanır. 28 Mayıs 1919’da yayınlanan  Havza Genelgesi, tüm Valilikler, Kolordu Komutanlıkları ve bağımsız mutasarrıflıklara gönderilir.. Kaynak: aa.com.tr/tr/turkiye/milli-mucadelenin-ilk-adimi-101-yilinda-/1843797

Havza Genelgesi, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıktıktan sonra ilk resmi tepkisi  olması dolayısıyla Türk Milletinin mücadele tarihinde  büyük bir öneme sahiptir.. Yayınladığı bu  genelgeyle  Mustafa Kemal Atatürk;halkın işgallere tepki göstererek milli bilincin  oluşturulmasını amaçlamıştır.

Havza’da  orduların terhisini önlemek, milis kuvvetlerin kurulmasını teşvik  etmek, milli derneklerin yaygınlaşmasını sağlamak  ve halkı tehlikelere  karşı uyarmak üzere  bir dizi çalışmalarda bulunmuştur.. 28 Mayıs’ta Havzalılar, Taş Mektep binasında toplantı yapmış  ve  Milli Mücadelenin ilk teşkilatını “Havza Müdafa-i Hukuk Cemiyeti” kurmuştur.  Bu çalışmalar işgal kuvvetlerini kuşkulandırmış ve tedirgin etmiştir.   28 Mayıs’ta Ödemiş’te Yunan kuvvetlerini durdurmak için  ilk silahlı çatışma olmuş ve 29 Mayıs’ta Ayvalık’ın işgaline  karşı 172. Alay Komutanı Yarbay Çetinkaya , 24  Subay ve 15 kadar Er ile düşmana karşı ilk direniş, başlatmış ve ilk  kurşunu atmıştır. Kaynak: https://21yyte.org/tr/merkezler/islevsel-arastirma-merlezleri/politik-sosyal-lulturel-arastirmalar-merkezi/mustafa-kemal-ataturk-19-mayis-1919

Mustafa Kemal Paşa Havza Genelgesi ile  Milli Mücadelenin ilk resmi başkaldırısına  imza atmış, milli teşkilatların  kurulmasını, işgallere tepki olarak mitingler yapılmasını, İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletlerine  telgraflar çekilmesini ve milli bilincin uyandırılması gerektiğini  belirtmiştir.. Genelge ile  bir kurtuluş ışığı gören halk ve asker, yurdun çeşitli bölgelerinde  işgallere karşı milli gösterilerin canlı tutulması için  büyük ve heyecanlı mitingler yapılmıştı..

Netice itibarıyla bir hafta Samsun’da, 17 gün   de Havza’da kalan Mustafa Kemal bu süreçte Anadolu’nun ve halkın genel durumu hakkında bilgi alarak Ulusal Hareket’in fikirsel temellerini atmıştır. Havza’da dağınık haldeki birliklerin  komutanlarıyla  bağlantı kurarakaskeri ve sivil  makamlara  bir genelge göndermiştir. Mustafa Kemal Paşa,  28 Mayıs 1919 günü Müdafaa-i Hukuk  Cemiyetlerine    gönderdiği bir genelgeyle  İzmir’in işgalinin protesto edilmesini istemesi sonucunda tüm Anadolu’da 96 miting gerçekleştirilmiştir.

Sonuç olarak; Havza Genelgesi sonrası  Anadolu’nun değişik yerlerinde düzenlenen mitingler, Havza Genelgesi’nin halk üzerindeki göstermektedir..Mustafa Kemal Paşa 19 mayıs 1919’da Samsun’a ayak basmasından sonra gerçekleştirmiş olduğu girişimleriyle  Türk milletini Milli Mücadele  fikri  etrafında  birleştirmeye  başlıyordu…DEVAM EDECEK…

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.